W istnienie wielkiego lądu wokół geograficznego
bieguna południowego wierzono już w czasach starożytnych, ale
fantastyczne o nim wyobrażenia nie miały oparcia w rzeczywistości.
Nieprzyjazne wody Oceanu Południowego długo odstraszały żeglarzy
i w efekcie Antarktyda odkryta została dosyć późno. Wyspy leżące
wokół Antarktydy zostały poznane w XVIII: w 1772 odkryto Wyspy
Księcia Edwarda, w 1775 Georgię Południową i Sandwich Południowy,
a później kolejne archipelagi. Odkrycia kontynentu Antarktydy
dokonała rosyjska ekspedycja naukowa pod dowództwem F.F. Bellingshausena
i M.P. Łazariewa w 1820 roku. W styczniu 1895 Norweg Carlsten
Borchgrevink jako pierwszy wylądował na wybrzeżu kontynentu.
Rozpoczęła się intensywna eksploracja Antarktydy, zarówno w
celu poznania, jak i eksploatacji zasobów kontynentu. Kolejne
państwa wysyłały ekspedycje badawcze i powołując się na prawa
odkrywców wysuwały roszczenia terytorialne. Chodziło zarówno
o uzyskanie baz kontrolujących żeglugę na południowych drogach
morskich, jak i o dostęp do bogactw naturalnych. W 1908 Anglicy
przejęli kontrolę nad Falklandami, w 1923 o wydzielenie własnej
strefy upomniała się Nowa Zelandia, a następnie kolejne państwa:
Francja (1924), Australia (1933), Norwegia (1934) i USA (1939).
Po drugiej wojnie światowej do walki o wpływy włączył się Związek
Radziecki - w 1950 roku zawiadomił wszystkie państwa wysuwające
takie roszczenia o nieuznawaniu podziału Antarktydy. |
|
Wyprawa antarktyczna - XIX
w. |
|
Obecnie w Antarktyce istnieje ok. 50 stałych
stacji badawczych. W sumie latem przebywa w nich ok. 4 000,
a zimą ok. 1 000 osób. Nie są to stali mieszkańcy Antarktydy,
gdyż ekipy są wymieniane. Dłuższe przebywanie w tak skrajnych
warunkach jest bardzo wyczerpujące i trudne. Jedynym produktem
Antarktydy, z jakiego korzystają ludzie, jest woda w stanie
stałym. Poza tym wszystko, co potrzebne do życia, odżywiania
się, ogrzewania i oświetlenia, musi być dostarczone z zewnątrz.
Wzrastająca ilość stacji naukowych, a tym samym i ludzi,
stwarza ogromne niebezpieczeństwo coraz większego zanieczyszczenia
środowiska naturalnego. Jego ochrona jest w tej sytuacji ważnym
problemem o którym muszą pamiętać państwa-sygnatariusze Układu
Antarktycznego. Państwa te uzgodniły wprawdzie zasady ochrony
środowiska naturalnego Antarktydy, lecz mimo to wielu negatywnych
skutków działalności człowieka nie da się tu całkowicie wyeliminować. Niekorzystny wpływ na środowisko naturalne Antarktydy ma
także wzrastający ruch turystyczny. Grupy wycieczkowe przypływają
na wybrzeża Antarktydy luksusowymi statkami, jak również pojawiają
się w głębi kontynentu dzięki transportowi lotniczemu. Niszczona
jest skąpa roślinność, niepokojone są zwierzęta, zaśmiecane
są trasy wycieczkowe. Coraz częściej organizacje ekologiczne
apelują o ograniczenie ruchu turystycznego na tym kontynencie.
|
|
Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego |
| |
|
Przylot ekipy badawczej
na stację antarktyczną McMurdo |
|